شبکه های اجتماعی
خبرنامه
پست الکترونیک
تلفن همراه

یکشنبه 04 مرداد 1394
0

مترو، ضرورت یا انتخاب؟

همانگونه که می‌دانید امروزه در دنیا دولت‌ها ناگزیر به صرف هزینه‌هایی در بخش‌های گوناگون از جمله آموزش و پرورش، آموزش عالی، محیط زیست، درمان، میراث فرهنگی و ... می‌باشند که در ظاهر هزینه‌های هنگفتی برای آن در نظر گرفته می‌شود ولی در باطن این هزینه‌ها سرمایه‌گذاری در جهت پیشرفت کشور محسوب می‌شوند و سود حاصل از این سرمایه‌گذاری در بلندمدت اثرات مثبت خود را نشان می‌دهد.

برای نمونه می‌توان گفت در بخش آموزش و پرورش هزینه‌های زیادی به دولت‌ها وارد می‌شود. ضرورت تعلیم و تربیت افراد جامعه برای بهره‌وری مناسبت‌تر و مفید کاملاً مشخص و پذیرفته شده می‌باشد، زیرا به واسطه آن سطح آگاهی مردم افزایش می‌یابد و هزینه‌های جانبی ناشی از آن، کاهش خواهد داشت. برای مثال در ایران حدود 12.3 میلیون نفر دانش‌آموز وجود دارد و با احتساب هزینه آموزش هر نفر در سال 1.3 میلیون تومان، دولت باید در سال مبلغ 16 هزار میلیارد تومان هزینه نماید. (این هزینه بدون محاسبه فضا و تجهیزات می‌باشد.)

در حوزه سلامت و پزشکی دولت‌ها هزینه‌های بسیاری را متقبل می‌شوند، زیرا افراد جامعه بایستی دارای سلامتی جسم باشند تا بتوانند با خیال آسوده در جهت پیشبرد اهداف کلان گام بردارند. در این حوزه طبق آمار، سالانه مبلغ 79 هزار میلیارد تومان هزینه صرف می‌گردد.

در جهت افزایش رفاه حال شهروندان جامعه، دولت‌ها تسهیلات ویژه‌ای به محیط زیست اعطا می‌نمایند، به عنوان مثال هزینه‌هایی که در بخش‌های آب و فاضلاب و تاسیسات شهری صورت می‌گیرد باعث آسایش افراد می‌شود ضمن اینکه از پسماندهای ایجاد شده نیز استفاده بهینه می‌شود.

با بررسی سایر بخش‌هایی که دولت برای آن‌ها فقط هزینه می‌کند مانند میراث فرهنگی، نیروهای مسلح و ... می‌توان دریافت که این گونه هزینه‌ها لازمه اداره کشورهاست و در نهایت در جهت پیشرفت، ضروری و اجتناب‌ناپذیر می‌باشد، به طور کلی این هزینه‌ها جنبه سرمایه‌گذاری را دارند.

یکی از رویکردهایی که سایر کشورها از قرن پیش به آن روی آورده‌اند، نگاه ویژه به موضوع حمل و نقل درون شهری مبتنی بر خطوط ریلی مترو می‌باشد به عنوان مثال در کشور اسپانیا، 62 درصد یارانه به قیمت بلیت قطار اختصاص داده می‌شود تا وسیله حمل و نقل ارزانی در اختیار مسافران قرار گیرد. در ایالت مادرید دولت مرکزی سالانه 180 میلیون یورو، شهرداری 250 میلیون یورو و دولت ایالت مادرید 900 میلیون یورو یارانه به شرکت مترو پرداخت می‌کنند. در کشور ایتالیا سوبسید اختصاص داده شده به مترو توسط دولت 50 درصد می‌باشد و 50 درصد مابقی را شهرداری تامین می‌نماید.

در کشور اتریش هزینه احداث خطوط مترو توسط دولت و شهرداری با نسبت 50 درصد برای هر کدام، تامین گردیده است و هزینه بهره‌برداری را 60 درصد دولت و 40 درصد شهرداری به عهده دارند.

آثار اقتصادی زیست محیطی احداث متروها:

- صرفه‌جویی در مصرف سوخت‌های فسیلی (بنزین و گازوئیل)

- صرفه‌جویی در اتلاف وقت شهروندان

- صرفه‌جویی در هزینه درمان ناشی از آلودگی هوا

- صرفه‌جویی در نظافت ناشی از آلودگی هوا

- صرفه‌جویی در استهلاک و لوازم یدکی خودروها

- صرفه‌جویی در پرداخت خسارات تصادفات

- ایجاد آسایش و رفاه برای شهروندان

- عمر بسیار طولانی مترو نسبت به سایر ناوگان‌های حمل و نقل درون‌شهری (عمر تونل‌ها بیش از 200 سال و عمر واگن‌ها حدود 30 سال)

- سطح معبر مورد نیاز مترو برای حمل و نقل به دلیل عبور از زیرزمین صفر است و در عین حال کاهش بار ترافیک را به دنبال دارد.

- جلوگیری از توسعه شهر و جذب سرریز جمعیت شهر شیراز در شهرهای جدید مانند شهر جدید صدرا با ایجاد سیستم حمل و نقل سریع از مرکز به حومه

- امکان استفاده از ایستگاه‌ها و تونل‌های مترو به عنوان پناهگاه در مواقع اضطراری

- ایجاد اشتغال در بخش‌های مختلف از جمله تولید قطعات که شرکت‌های بسیاری در زمینه تولید قطعات راه‌اندازی شده‌اند و باعث گردش چرخ‌های اقتصادی ایران می‌شود.

احداث مترو در شهر تهران

- کاهش مشکل ترافیک و کیفیت (سهولت، مدت و ایمنی) سفرهای درون شهری.

بر اساس آمار، از ابتدای بهره‌برداری متروی تهران تا انتهای سال 91، تعداد 51871 میلیون کیلومتر مسافر توسط این سامانه جابجا شده‌اند. بر اساس نظرسنجی انجام شده از مسافران، در هر مسافرت با مترو به طور متوسط 26 دقیقه در زمان سفر صرفه‌جویی می‌شود که مطابق این آمار، متروی تهران از ابتدای بهره‌برداری تا انتهای سال 91، موجب کاهش اتلاف وقت مسافران به میزان 1240 میلیون ساعت شده است. همچنین با توجه به 4291 میلیون سفر انجام شده است. همچنین با توجه به 4291 میلیون سفر انجام شده طی این مدت، برآورد می‌شود بهره‌برداری از مترو، معادل 4332 میلیارد ریال صرفه‌جویی در هزینه خسارات تصادفات و معادل 10790 میلیارد ریال صرفه‎‌جویی در هزینه استهلاک و لوازم یدکی خودروها را موجب شده است.

- کاهش آلودگی هوا و کاهش آلودگی صوتی.

بر اساس برآورد انجام شده بهره‌برداری از متروی تهران تا انتهای سال 91 باعث کاهش 7627 هزار تن گاز CO2 و 1628 هزار تن از سایر گازهای آلاینده هوا ناشی از تردد وسائل نقلیه موتوری در سطح شهر تهران شده است.

- مترو، زمان و برنامه‌ریزی.

امروزه یکی از فاکتورهای اساسی زندگی و یا پروژه‌های عظیم اقتصادی، زمان می‌باشد که در تمام حرکت‌های مترو مشخص بوده و مردم می‌توانند با برنامه‌ریزی دقیق و به موقع در محل‌های مورد نظر خود حاضر شوند. این مزیت از سرعت ترافیک، فقدان تصادف، نوع منبع انرژی، عدم وجود چراغ قرمز و ... می‌باشد.

- کوتاهترین مسیر و کاهش زمان سفر.

- کاهش مصرف سوخت و انرژی غیرقابل برگشت.

به عنوان نمونه، از حجم کل سفرهای روزانه در شهر تهران، 22.3 درصد سهم تاکسی و ون، 13.8 درصد سهم اتوبوس و مینی‌بوس و سهم جابجایی‌ها با وسایل نقلیه شخصی 43.9 درصد است. سهم سفر انواع خودروهای شخصی در سال بیانگر میزان بالای تردد با وسایل شخصی در شهر تهران است. حال آنکه بیشترین آلودگی هوای پایتخت را نیز این گروه دارند. بر اساس آمار و اطلاعات شرکت بهره‌برداری متروی تهران، سفر با مترو باعث صرفه‌جویی سالانه 350 میلیارد تومان در مصرف سوخت می‌شود که البته در کنار آن آلودگی هوا و خسارات ناشی از آن نیز کاهش می‌یابد. مطابق این آمار، روزانه بیش از یک میلیون و ششصد هزار سفر در تهران با مترو انجام می‌شود که با در نظر گرفتن 0.6 لیتر صرفه‌جویی در مصرف سوخت به ازای هر سفر، روزانه یک میلیون لیتر در سوخت صرفه‌جویی می‌شود.

نتایج پژوهش‌های بین‌المللی نشان داده است، ساکنان شهرهایی که سیستم حمل و نقل وسیع و مناسبی دارند، به طور متوسط معادل 12 درصد کل هزینه متوسط هر خانوار را صرف هزینه رفت و آمد می‌کنند. در حالی که شهرهایی که سیستم حمل و نقل آن‌ها با مشکلات مختلف روبرو است، حدود 15 درصد کل هزینه متوسط هر خانوار را صرف جابجایی می‌کنند. هزینه حمل و نقل هر خانوار در نواحی مختلف کلان‌شهرها نیز از هم متفاوت است، که این امر تحت تاثیر عواملی مانند کاربری و شاخص‌های حمل و نقل است. بر اساس یک تحقیق دیگر، در شهرهایی که مبتنی بر اتومبیل شخصی هستند، بیش از 20 درصد از درآمد خانوار صرف هزینه‌های حمل و نقل می‌شود. حال آنکه، هزینه رفت و آمد با کاربری مناسب زمین و خدمات بهتر در بخش حمل و نقل عمومی به 17 درصد کاهش یافته و باعث صرفه‌جویی قابل توجهی در سال می‌شود.

بهره‌گیری از وسایل حمل و نقل عمومی می‌تواند موجب صرفه‌جویی قابل توجهی در هزینه ماهانه خانواده‌های تهرانی شود.

اگر 8.5 میلیون تهرانی تنها یک ماه از حمل و نقل عمومی استفاده کنند، 510 میلیارد تومان در هزینه‌های ماهانه شهروندان صرفه‌جویی خواهد شد. این در حالی است که حمل و نقل عمومی می‌تواند موجب کاهش آلودگی‌های صوتی، هوا و افزایش سرعت در حمل و نقل شهر می‌شود.

آن گونه که سید جعفر تشکری هاشمی، معاون حمل و نقل و ترافیک شهردار تهران اعلام کرده، توسعه خطوط مترو، نقش بسیار مهمی در کاهش مصرف سوخت دارند و به نسبت هر مسافری که در هر سفر از مترو به جای وسیله نقلیه شخصی خود استفاده می‌کند، حدود یک لیتر در مصرف سوخت صرفه‌جویی می‌شود. صرفه‌جویی حداقل یک لیتری در مصرف سوخت در هر سفر شهری، از نتایج استفاده از وسایل نقلیه عمومی به جای وسیله نقلیه شخصی است. بر مبنای عدد اعلام شده، در صورت استفاده از حمل و نقل عمومی سالانه 62 هزار میلیارد تومان از هزینه شهروندان کاسته می‌شود.

گسترش مترو در کشورهای در حال توسعه و برنامه‌ریزی توسعه مجتمع‌های ایستگاهی:

بر اساس یک مطالعه جامع در حال توسعه که توسط مهندسان مشاور هالکروفاکس و همکاران تحت کارفرمایی موسسه تحقیقات حمل و نقل بریتانیا در 21 شهر مورد مطالعه که 9 شهر با متروی فعال (هنگ کنگ، مانیل، مکزیکوسیتی، پورتوآلگره، ریودوژانیرو، سانتیاگو، سائوپائولو و سئول) و چهار شهر با متروی تکمیل نشده (قاهره، کلکته، ستگاپور و تونس) بودند، مشخص شد که در بیشتر شهرها، افزایش ظرفیت حمل و نقل عمومی و ارتقای کیفیت خدمات به عنوان هدف اصلی به طرز چشمگیری حاصل شده‌است. در نتیجه تعداد زیادی از طبقات کم‌درآمد و با درآمد متوسط زمان زیادی را در سفر خود صرفه‌جویی نموده و به آسایش و راحتی بیشتری دست یافته‌اند.

در تعدادی از شهرهای مورد مطالعه، سیستم حمل و نقل سریع‌السیر منجر بروز توسعه شده است. در سانتیاگو (شیلی) در نقاط انتهایی (پایانه‌ها) توسعه شهری و اقتصادی بی‌مانندی رخ داده و در سئول (کره جنوبی) مراکز خرید مخصوص عابرین پیاده در هماهنگی کامل با مترو شکل گرفته‌اند. در سائوپائولو (برزیل) دولت جهت بهبود وضعیت جذب مسافر در مناطق اطراف ایستگاه‌های قطار شهری، خانه‌هایی برای 200 هزار نفر از افراد کم‌درآمد ساخته است. در هنگ کنگ، 31 هزار دستگاه آپارتمان، 435 هزار متر مربع فضای تجاری، اداری و صنعتی و 140 هزار متر مربع فضای خدمات عمومی در اراضی اطراف مترو ایجاد شده است که این توسعه در درجه اول حاصل مداخله عمده دولت و بخش عمومی بوده است. در هر دو شهر تونس (تونس) و پورتوآلگره (برزیل)، قیمت زمین در اراضی اطراف ایستگاه‌های قطار شهری افزایش یافته و توسعه کسب و کار به خوبی مشهود بوده است.

با توجه به موارد یاد شده و با بررسی شهرهایی نظیر سائوپائولو، هنگ کنگ و سنگاپور می‌توان نتیجه‌گیری کرد که به واسطه سیاست‌گذاری صحیح بخش عمومی (شهرداری) توسعه قطار شهری به طور کامل و موفقیت‌آمیز با توسعه فضاهای شهری تلفیق و همراه شده است. شبکه‌ها و خطوط قطار شهری به محرک مهمی در اصلاح ساختار شهری تبدیل شده‌اند و در سایر شهرهایی که برنامه تلفیق حمل و نقل و کاربری اراضی اطراف مسیر و ایستگاه‌ها وجود نداشته، تاثیر مترو در توسعه شهری اندک و نامعین بوده است. بنابراین احیا مرکز شهر به خصوص در رابطه با اشتغال و توسعه پایدار اقتصادی بدون ایجاد قطار شهری به راحتی میسر نمی‌گردد، برای همین باید در نظر داشت که قطار شهری به خودی خود امکان اصلاح ساختار و توسعه شهری را فراهم نمی‌آرد و موجد آن نیست و توسعه شهری (با تکیه بر قطار شهری) مستلزم برنامه‌ریزی قبلی است. چنانچه خواستار توسعه متوازن، پایدار و یکپارچه نواحی شهری همزمان با توسعه خطوط قطار شهری باشیم، برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری مناسب و از پیش اندیشیده شده ضروری است.

اهمیت برنامه‌ریزی متمرکز در راستای ایجاد فضای مناسب برای انجام توسعه‌های شهری، امری بدیهی است. یکی از عوامل اصلی موفقیت خطوط مترو لندن داکلندز برنامه‌ریزی متمرکز و یکپارچه خطوط مترو به همراه کاربری اراضی اطراف آن است که به عنوان بخشی از برنامه‌های کلی توسعه شهر لندن، به اجرا گذاشته شد. در متروی Tyne & Wear ایجاد مناطق تجاری و اخیراً توسعه‌های شهری در جذب سرمایه‌های جدید، موفق بوده است. بنابراین در نبود برنامه‌ریزی متمرکز و یکپارچه برای خطوط قطار شهری، تنها بخش اندکی از توسعه مورد نظر برای نواحی مختلف شهری رخ خواهد داد.

نتیجه‌گیری اساسی این مبحث آن است که در صورت وجود و اجرای طرح‌های جامع برنامه‌ریزی، پیروی از توسعه‌های جدید نواحی شهری می‌توانند به خوبی با سیستم‌های حمل و نقل شهری هماهنگ باشد و از آن‌ها تبعیت کنند. در این میان چنانچه هیچ سیستم تشویقی برای توسعه‌دهندگان و سرمایه‌گذاران در نظر گرفته نشود، این احتمال وجود خواهد داشت که تا ده تا بیست سال بعد از احداث خطوط قطار شهری، هیچ توسعه‌ای با محوریت مترو صورت نگیرد. اما اگر اکثر توسعه‌دهندگان و سرمایه‎گذاران اطمینان داشته باشند که سیستم حمل و نقل ریلی مطابق برنامه‌ریزی‌ها و به درستی ساخته خواهد شد، احتمال آنکه به توسعه علاقه‌مند شده و در سرمایه‌گذاری‌ها مشارکت نمایند، بیشتر می‌شود. 

ارسال نظر
نام شما:
 
پست الکترونیک:
وب سایت:
متن:

.
کد امنیتی را وارد کنید: